Zgodnie z § 12 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1632), pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.
Jest to usprawiedliwiona nieobecność płatna, na okoliczność którą pracownik przedstawia zaświadczenie o krwiodawstwie. Przepisy nie wskazują, że zaświadczenie to się pobiera, więc raczej winno być ono okazywane jedynie do wglądu. Natomiast jeśli pracodawca je pobiera, uważam, że powinien je przechowywać pod ewidencją czasu pracy, albowiem dokument ten odzwierciedla informacje naniesione na ewidencję.
Kolejną kwestią związaną z krwiodawstwem jest to, czy pracodawca może odmówić zwolnienia. Wynika to często z faktu nadużyć ze strony pracowników, którzy zwolnienie to nierzadko traktują jako alternatywę dla urlopu na żądanie. Niestety, ale w tej materii nie ma żadnych przepisów. I analogicznie jak miało to miejsce przy analizie podobnych nieobecności, gdzie również brakuje takich regulacji, odpowiedź moja będzie niejednoznaczna. Jeśli nieobecność ta zaburzałaby w sposób znaczny organizację pracy, zagrażała wręcz interesom pracodawcy, to nie ukrywam, że pracodawca mógłby odmówić zwolnienia. Należy także zauważyć, że pracownicy bardzo często informują o fakcie oddawania krwi w trakcie dniówki roboczej. Uważam, że taka praktyka jest niedopuszczalna. Jak wynika wprost z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie nieobecności, pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. Nie ukrywajmy, że krwiodawstwo nie jest żadną nadzwyczajną okolicznością. Tym samym pracodawca, w przypadku nadużywania omawianego zwolnienia i informowania o nim w trakcie dnia lub nawet po jakimś czasie, może skorzystać z narzędzi dyscyplinowania pracownika poprzez nałożenie odpowiedniej kary porządkowej stypizowanej w art. 108 kp.
Należy także zwrócić uwagę na odrębne prawo przewidziane w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 281 z późn. zm.) dla zasłużonego honorowego dawcy krwi i honorowego dawcy krwi. Zgodnie z tym przepisem osobom tym przysługuje między innymi zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddają krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 298 (2) kp.
Pojawiają się także pytania dotyczące tego, czy pracownicy mogą nadużywać prawa do tego zwolnienia. Otóż kwestię ilości oraz częstotliwości oddawania krwi reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1279 z późn. zm.). I tak zgodnie z załącznikiem nr 3 do ww. rozporządzenia, pkt I ppkt 1 w przypadku krwi pełnej dopuszczalnych jest maksymalnie 6 donacji w przypadku mężczyzn i 4 donacje w przypadku kobiet w ciągu 12 miesięcy. Załącznik ten zawiera także tabelę, w której określono przerwy pomiędzy donacjami.
Więcej o różnych nieobecnościach dowiesz się z mojej książki Urlopy i inne zwolnienia od pracy: https://karolinaniedzielska.pl/ksiazka-urlopy-i-inne-zwolnienia-od-pracy
Pozdrawiam, Karolina Niedzielska
