Do Sejmu trafił projekt o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, który zakłada zniesienie obowiązku wypłaty wynagrodzenia chorobowego przez okres 33 lub 14 dni przez pierwsze dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym, jeśli niezdolność do pracy będzie przypadać na okres ciąży.
Wynagrodzenie chorobowe – obecny stan prawny
Co do zasady niezdolność do pracy jest ryzykiem ubezpieczeniowym, co wiąże się z tym, że świadczenia przysługujące w związku ze ziszczeniem się ryzyka niemożności zarobkowania winny być finansowane z ubezpieczeń społecznych, opłacanych na wypadek różnych ryzyk. Niemniej jednak ustawodawca zdecydował się na swoiste przepołowienie, przełamanie tego obowiązku i w kodeksie pracy znajdziemy obciążenie pracodawcy polegające na czasowym finansowaniu świadczenia w postaci wynagrodzenia chorobowego za okres niewykonywania pracy przez pracownika (art. 92 kp). Pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe niezależnie od wielkości, czyli tego, czy jest on płatnikiem zasiłków, czy też nie. Obecnie w tej materii prowadzi się dyskurs społeczno-prawny dotyczący przerzucenia całego ciężaru wystąpienia czasowej niezdolności do pracy na organ rentowy, ale nadal brakuje chociażby projektów legislacyjnych. Historycznie rzecz biorąc, pewnym epizodem odciążenia pracodawców od konieczności opłacania z własnych środków wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy był art. 92 § 1 (1) kp. Jak wskazałam w książce Świadectwo pracy: „Ten periodyczny przepis, obowiązujący od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2003 r., stanowił, że w pierwszym dniu każdego okresu niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, trwającej nie dłużej niż 6 dni, pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia chorobowego”.
Wynagrodzenie jest preludium do pobierania zasiłku chorobowego. Tym samym nie wypłacamy go w przypadku ziszczenia się innych ryzyk ubezpieczeniowych, aniżeli niezdolność do pracy wskutek choroby lub okresów traktowanych na równi z niezdolnością do pracy wskutek choroby, np. w przypadku opieki nad chorym członkiem rodziny.
Warto także zauważyć, że na gruncie niektórych przepisów prawa pracy wynagrodzenie chorobowe jest traktowane na równi z wynagrodzeniem za pracę, np. w kontekście dokonywania potrąceń, zarówno co do obliczania potrącenia, jak i stosowania wskaźników ochronnych. Jednak na liście płac nie będzie już w ten sposób traktowane, ponieważ pomimo że jest traktowane jako przychód ze stosunku pracy, nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Pracodawca jako płatnik składek oblicza, pobiera i odprowadza jedynie składkę zdrowotną od wynagrodzenia chorobowego.
Wynagrodzenie chorobowe jest stricte uprawnieniem pracowniczym wynikającym wprost z postanowień kodeksu pracy, a więc nie przysługuje innym ubezpieczonym, np. zleceniobiorcom albo ubezpieczonym prowadzącym działalności gospodarcze. Jednak należy zauważyć, że świadczenie to nie jest wynagrodzeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu, bowiem wynika ono z ryzyka socjalnego pracodawcy – jest wynagrodzeniem o charakterze gwarancyjnym.
Zgodnie z art. 92 kp (Z. Kluszczyńska, Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa [w:] G. Szpor (red.) i in., System ubezpieczeń społecznych. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2016, s. 107) za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek:
- choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia – do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego, pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu;
- wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży – w okresie wskazanym w pkt 1 – pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia;
- poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów – w okresie wskazanym w pkt 1 – pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.
Bardzo ważnym zagadnieniem w zakresie wynagrodzenia chorobowego jest rozgraniczenie dotyczące wieku pracownika, ponieważ warunkuje to okres pobierania omawianego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 92 § 5 kp obowiązek wypłaty wynagrodzenia chorobowego w wymiarze 14 dni dotyczy niezdolności pracownika do pracy przypadającej po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 rok życia.
W latach 1975 r. – 1995 r. art. 92 kp stanowił, że za czas nieobecności w pracy z powodu:
1) niezdolności do pracy wskutek choroby,
2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną pracownikowi przysługuje zasiłek na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Przepis art. 92 kp, który obecnie znamy zaczął się dopiero kształtować od 1996 r. Tak naprawdę upadek komunizmu oraz wprowadzenie gospodarki wolnorynkowej wymusiło nijako konieczność przesycenia istnienie niektóry ryzyk ubezpieczeniowych także na pracodawców. Obecnie zauważyć można tendencję i nurty odwrotne, a więc powrót do pierwotnego założenia, ze to system ubezpieczeń społecznych ma ponosić w całości koszty ziszczenia się ryzyk ubezpieczeniowych niezdolności do pracy.
Planowane zmiany
Zgodnie z wyżej wymienionym projektem w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, 807, 1423 i 1661 oraz z 2026 r. poz. 25) w art. 92 wprowadza się następujące zmiany:
1) w § 1 w pkt 2 skreśla się wyrazy „albo choroby w czasie ciąży”;
2) po § 11 dodaje się § 12 w brzmieniu:
„§ 1 (2). Przepis § 1 pkt 1 nie stosuje się do pracownicy niezdolnej do pracy wskutek choroby przypadającej w okresie ciąży, której przysługuje zasiłek chorobowy na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.”
Art. 2. W ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501 i 1083 oraz z 2026 r. poz. 26) w art. 11 wprowadza się następujące zmiany:
1) w ust. 1 wyrazy „z zastrzeżeniem ust. 2” zastępuje się wyrazami „z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 2a”;
2) w ust. 2 uchyla się pkt 1;
3) po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:
„2a. W okresie ciąży pracownicy od pierwszego dnia niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy, o której mowa w art. 6 ust. 2, przysługuje miesięczny zasiłek chorobowy wynoszący 100% podstawy wymiaru zasiłku.”
Art. 3. 1. Do niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy przypadającej w okresie ciąży, która powstała przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i trwa w dniu wejścia w życie, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 i art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, pracodawca zaprzestaje wypłaty wynagrodzenia, o którym mowa w art. 92 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, a zasiłek chorobowy, o którym mowa w art. 11 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 2, przysługuje pracownicy od tego dnia.
Art. 4. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
Pozdrawiam, Karolina Niedzielska
Więcej na temat zasiłków przeczytasz w mojej książce : https://karolinaniedzielska.pl/ksiazka-zasilki
