Pomimo tego, że przepisy dotyczące urlopu rodzicielskiego zostały znowelizowane ponad 3 lata temu w dalszym ciągu pojawiają się pytania i wątpliwości. Wynika to z faktu, że nierzadko o urlop ten wnioskują rodzicie dzieci urodzonych przed 2023 r. Zazwyczaj są to ojcowie, którzy chcą jeszcze skorzystać z dobrodziejstwa 9 tygodniowego urlopu rodzicielskiego.
W tym wpisie omówię problemy związane z nieprzenoszalną częścią urlopu rodzicielskiego.
Urlop rodzicielski przeszedł istną rewolucję na gruncie nowelizacji kodeksu pracy z 2023 r. Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje pracownikom i jest uprawnieniem dobrowolnym. Natomiast innym ubezpieczonym przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego ustalonego przepisami Kodeksu pracy.
Po zmianach w prawie pracy urlop rodzicielski jest niezależny od urlopu macierzyńskiego, a więc istnieje możliwość, aby jeden z rodziców rozpoczął korzystanie z niego w trakcie, gdy drugi rodzic korzysta jeszcze z urlopu macierzyńskiego. Ponadto w związku z tym, że urlop rodzicielski nie jest uzależniony od urlopu macierzyńskiego, ojciec dziecka może z niego korzystać, nawet jeśli matka nie ma prawa do urlopu macierzyńskiego – np. pobierała tzw. kosiniakowe po urodzeniu dziecka.
Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje obojgu rodzicom (I. Jaroszewska-Ignatowska, Z. Rosner-Laskorzyńska, Uprawnienia pracowników – rodziców, Warszawa 2021, s. 88). Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy – rodzice dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać 41 lub 43 tygodni.
Jak już wspomniałam powyżej, nie ma przeszkód prawnych, aby jeden rodzic przebywał na urlopie macierzyńskim, drugi zaś korzystał z urlopu rodzicielskiego. Nic nie stoi także na przeszkodzie, aby w trakcie wykorzystywania urlopu rodzicielskiego drugi rodzic korzystał z innych uprawnień pracowniczych, np. urlopu wychowawczego, wypoczynkowego, bezpłatnego, zmniejszenia wymiaru etatu z uwagi na prawo do urlopu wychowawczego i innych. Zatem może nasunąć się pytanie: czy drugi rodzic może korzystać z zasiłku opiekuńczego w związku z chorobą dziecka, gdy pierwszy rodzic jest na urlopie rodzicielskim? Co do zasady – tak, ale jest to zależne od wieku dziecka. Zgodnie z art. 34 ustawy zasiłkowej zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.
Pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
1) 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu;
2) 43 tygodni – w przypadku urodzenia dwójki lub więcej dzieci podczas jednego porodu.
Urlop rodzicielski w powyższym wymiarze przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom dziecka.
Wymiar urlopu rodzicielskiego można podzielić na wymiar części głównej, który wynosi 32 tygodnie albo 34 tygodnie, oraz wymiar w części nieprzenoszalnej, który wynosi 9 tygodni. Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Należy podkreślić, że nie jest to dodatkowy wymiar urlopu, tylko zawiera się on w 41 lub 43 tygodniach. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników – rodziców dziecka. Niewykorzystana część tego urlopu przepada, niezależnie od powodów, jakie były tego przyczyną. Natomiast skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni oznacza wykorzystanie przez pracownika – rodzica dziecka urlopu w części nieprzenoszalnej.
W przypadku urlopu rodzicielskiego należy pamiętać także o przepisach przejściowych ustawy wdrażającej Work-Life Balance. Z przepisów tych wynika, że prawo do nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego mają także rodzice, którzy mieli prawo do urlopu rodzicielskiego w okresie od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r.
Art. 34. 1. Pracownik, który w okresie od dnia 2 sierpnia 2022 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy miał prawo do urlopu rodzicielskiego albo jego części lub korzystał z urlopu rodzicielskiego albo jego części udzielonego na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, ma prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego, w wymiarze określonym w art. 1821a i art. 183 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejsza ustawą.
2. Do pracownika, o którym mowa w ust. 1, stosuje się art. 1821a § 4 i 5 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
3. Części urlopu rodzicielskiego, o której mowa w art. 1821a § 4 i 5 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, udziela się na zasadach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Art. 35. 1. Pracownik – rodzic dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2020 r. poz. 1329 oraz z 2022 r. poz. 2140), który w okresie od dnia 2 sierpnia 2022 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy miał prawo do urlopu rodzicielskiego albo jego części lub korzystał z urlopu rodzicielskiego albo jego części udzielonego na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, ma prawo do skorzystania z części urlopu rodzicielskiego w wymiarze różnicy między wymiarem urlopu rodzicielskiego określonym w art. 1821a § 2 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, a wymiarem urlopu określonym w art. 1821a § 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.
2. Części urlopu rodzicielskiego, o której mowa w ust. 1, udziela się na zasadach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracownika, który w okresie od dnia 2 sierpnia 2022 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy korzystał z urlopu rodzicielskiego albo jego części lub był uprawniony do urlopu rodzicielskiego, na podstawie art. 183 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Przykład:
Dziecko urodziło się w 2020 r. Po porodzie w ciągu 21 dni pracownica – matka dziecka złożyła wniosek o stary, tzw. długi urlop rodzicielski. Tym samym korzystała z urlopu macierzyńskiego 20 tygodni oraz 32 tygodni urlopu rodzicielskiego, który skończyła w 2021 r. A więc w okresie przejściowym od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. rodzice nie mieli prawa do urlopu rodzicielskiego, więc nie mają również prawa do dodatkowej, 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej jego części.
Przykład:
Pracownica przerwała długi urlop rodzicielski w dniu 21 lipca 2022 r., który nie został przejęty przez ojca dziecka. Tym samym przepadł – zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 lutego 2016 r. (https://www.gofin.pl/prawo-pracy/17,2,96,151775,luzna-czesc-urlopu-rodzicielskiego-nie-dla-wszystkich.html). Zatem w okresie przejściowym od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. rodzice nie mieli prawa do urlopu rodzicielskiego, więc nie mają również prawa do dodatkowej, 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej jego części.
Przykład:
Kobieta urodziła dziecko poza okresem ubezpieczenia chorobowego jako osoba bezrobotna. Pobierała świadczenie rodzinne (kosiniakowe) do 30 grudnia 2022 r. Przed zmianą przepisów urlop rodzicielski był powiązany z prawem matki do urlopu macierzyńskiego. Tym samym ani matka, ani ojciec przed zmianą przepisów nie mieli prawa do urlopu rodzicielskiego. Zatem w okresie przejściowym od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. rodzice nie mieli prawa do urlopu rodzicielskiego, więc nie mają również prawa do dodatkowej, 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej jego części.
Przykład:
Pracownica urodziła dziecko w 2020 r. Bezpośrednio po urlopie macierzyńskim wykorzystała 16-tygodniowy urlop rodzicielski. Tym samym w okresie przejściowym, czyli od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r., rodzice mieli prawa do urlopu rodzicielskiego, więc mają również prawo do dodatkowej, 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej jego części.
Pozdrawiam, Karolina Niedzielska
