Całkiem niedawno otrzymałam od zespołu wypadkowego powołanego u jedno z moich klientów pytanie: czy wypadek w trakcie posiłku spożywanego w podróży służbowej jest wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze czy wypadkiem na równi z wypadkiem przy pracy?

Podróże służbowe są dziś codziennością w wielu organizacjach. Spotkania z klientami, szkolenia, delegacje czy wyjazdy projektowe powodują, że pracownicy często wykonują swoje obowiązki poza stałym miejscem pracy. W takich sytuacjach pojawia się ważne pytanie: czy wypadek, który zdarzy się w delegacji, jest wypadkiem przy pracy?

Odpowiedź nie zawsze jest oczywista. Zarówno przepisy, jak i bogate orzecznictwo sądowe pokazują, że granica między sferą zawodową a prywatną w czasie delegacji bywa płynna.

W ramach tego wpisu blogowego oczywiście udzielę odpowiedzi na to pytanie 🙂

Pojęcie podróży służbowej

Kodeks pracy w art. 77⁵ §1 wskazuje, że podróż służbowa to wyjazd pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub stałe miejsce pracy, w celu wykonania zadania służbowego. 

Z orzecznictwa wynika również, że podróż służbowa ma charakter incydentalny, czyli nie stanowi elementu zwykłego sposobu wykonywania pracy. Jeżeli charakter pracy polega na stałym przemieszczaniu się (np. kierowca zawodowy), nie zawsze będzie to podróż służbowa w rozumieniu prawa pracy. (zob. https://arch.ies.gov.pl/images/PDF-Paragraf_na_Drodze/2020_PnD/03_2020/Wasik_Zdarzenie-drogowe-a-wypadek-przy-pracy-wybrana-problematyka-prawna_PnD_2020-3.pdf?utm_source=chatgpt.com).

Wypadek w podróży służbowej to wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, na równi z wypadkiem przy pracy traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ w czasie podróży służbowej, chyba że został on spowodowany zachowaniem pracownika niezwiązanym z wykonywaniem powierzonych mu zadań. 

Oznacza to, że ochrona pracownika w delegacji jest w wielu przypadkach szersza niż podczas zwykłego dnia pracy. Nie obejmuje ona wyłącznie czasu wykonywania poleceń służbowych, ale również inne czynności wynikające z faktu odbywania podróży – np. przemieszczanie się, nocleg czy spożywanie posiłków. 

Podstawowym warunkiem jest jednak to, aby pracownik nie zerwał związku z podróżą służbową.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego od lat podkreśla, że pracownik w delegacji pozostaje pod szczególną ochroną.

Rekreacja podczas delegacji a wypadek przy pracy

W wyroku z 8 października 1999 r. (II UKN 545/98) Sąd Najwyższy uznał, że wypadek pracownika w czasie podróży służbowej, nawet podczas części rekreacyjnej wyjazdu, może być objęty ochroną, o ile zachowanie pracownika nie było naganne i nie doprowadziło do zerwania związku z podróżą służbową. 

W praktyce oznacza to, że jeżeli pracownik po zakończeniu spotkania biznesowego wychodzi na spacer lub bierze udział w integracyjnej części wyjazdu i ulegnie wypadkowi, zdarzenie może zostać uznane za wypadek przy pracy.

Wypadek w podróży służbowej poza godzinami pracy – czy nadal jest chroniony?

Częstym problemem w praktyce jest ustalenie, czy wypadek zdarzył się w czasie wykonywania obowiązków służbowych.

Sądy wielokrotnie wskazywały, że ochrona w delegacji obejmuje cały czas jej trwania, a nie tylko godziny pracy. W jednej ze spraw sąd uznał wypadek komunikacyjny za wypadek przy pracy, ponieważ pracownik nadal pozostawał w podróży służbowej i nie przerwał jej w celach prywatnych (wyrok SN, sygn. akt II UK 370/14). 

Oznacza to, że wypadek może zostać uznany za wypadek przy pracy także wtedy, gdy nastąpił:

• w hotelu,
• w drodze do restauracji,
• podczas przemieszczania się między miejscami spotkań.

Pracownik przebywający w podróży służbowej ma prawo do zwykłych czynności życiowych – takich jak odpoczynek czy spożywanie posiłków – i zdarzenia związane z tymi czynnościami mogą pozostawać w związku z podróżą służbową. 

Kiedy dochodzi do zerwania związku z podróżą służbową?

Nie każdy wypadek w delegacji będzie jednak wypadkiem przy pracy. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy pracownik nie przerwał podróży w celach prywatnych.

Do zerwania związku z podróżą służbową może dojść np. gdy pracownik:

• podejmuje aktywność całkowicie niezwiązaną z delegacją,
• dopuszcza się rażąco nagannego zachowania,
• realizuje prywatne cele, które nie mają żadnego związku z podróżą.

W takich przypadkach zdarzenie nie może zostać uznane wypadek przy pracy.

Podsumowując w opisanym pytaniu mojego klienta, jeśli z okoliczności faktycznych, zebranego przez zespół powypadkowy materiału dowodowego , wynika, że zdarzenie w trakcie posiłku było związane z odbywana podróżą służbową (nie został zerwany z nią związek), to takie zdarzenie należy zakwalifikować jako wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy.

Pozdrawiam, Karolina Niedzielska