Urlop rodzicielski to jedno z najważniejszych uprawnień pracownika – rodzica, umożliwiające połączenie obowiązków zawodowych z opieką nad dzieckiem. Jednak pojawiają się często pytania dotyczące przerwania tego urlopu i czy niewykorzystana jego część przepada. Poniżej wyjaśniam to w oparciu o aktualne przepisy polskiego prawa pracy.
Urlop rodzicielski
Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje pracownikom i jest uprawnieniem dobrowolnym (I. Jaroszewska-Ignatowska, Z. Rosner-Laskorzyńska, Uprawnienia pracowników – rodziców, Warszawa 2021, s. 88). Natomiast innym ubezpieczonym przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego ustalonego przepisami Kodeksu pracy.
Po zmianach w prawie pracy urlop rodzicielski jest niezależny od urlopu macierzyńskiego, a więc istnieje możliwość, aby jeden z rodziców rozpoczął korzystanie z niego w trakcie, gdy drugi rodzic korzysta jeszcze z urlopu macierzyńskiego. Ponadto w związku z tym, że urlop rodzicielski nie jest uzależniony od urlopu macierzyńskiego, ojciec dziecka może z niego korzystać, nawet jeśli matka nie ma prawa do urlopu macierzyńskiego – np. pobierała tzw. kosiniakowe po urodzeniu dziecka.
Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje obojgu rodzicom. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy – rodzice dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać 41 lub 43 tygodni. Jak już wspomniałam powyżej, nie ma przeszkód prawnych, aby jeden rodzic przebywał na urlopie macierzyńskim, drugi zaś korzystał z urlopu rodzicielskiego. Nic nie stoi także na przeszkodzie, aby w trakcie wykorzystywania urlopu rodzicielskiego drugi rodzic korzystał z innych uprawnień pracowniczych, np. urlopu wychowawczego, wypoczynkowego, bezpłatnego, zmniejszenia wymiaru etatu z uwagi na prawo do urlopu wychowawczego i innych. Zatem może nasunąć się pytanie: czy drugi rodzic może korzystać z zasiłku opiekuńczego w związku z chorobą dziecka, gdy pierwszy rodzic jest na urlopie rodzicielskim? Co do zasady – tak, ale jest to zależne od wieku dziecka. Zgodnie z art. 34 ustawy zasiłkowej zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.
Pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
1) 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu;
2) 43 tygodni – w przypadku urodzenia dwójki lub więcej dzieci podczas jednego porodu.
Urlop rodzicielski w powyższym wymiarze przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom dziecka.
Wymiar urlopu rodzicielskiego można podzielić na wymiar części głównej, który wynosi 32 tygodnie albo 34 tygodnie, oraz wymiar w części nieprzenoszalnej, który wynosi 9 tygodni. Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Należy podkreślić, że nie jest to dodatkowy wymiar urlopu, tylko zawiera się on w 41 lub 43 tygodniach. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników – rodziców dziecka. Niewykorzystana część tego urlopu przepada, niezależnie od powodów, jakie były tego przyczyną. Natomiast skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni oznacza wykorzystanie przez pracownika – rodzica dziecka urlopu w części nieprzenoszalnej.
Przerwanie urlopu rodzicielskiego
Kodeks pracy nie posługuje się pojęciem „przerwania” urlopu rodzicielskiego wprost, ale przewiduje, że urlop rodzicielski:
– można podzielić na części i wykorzystać w różnych okresach (maksymalnie do pięciu części),
– może być wykorzystany nie tylko bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, lecz również później – do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
To oznacza, że pracownik nie musi korzystać z całej puli w jednym ciągu. Może np. wziąć część urlopu po urodzeniu dziecka, wrócić do pracy, a następnie wykorzystać resztę później – w terminach dogodnych dla siebie do 6. roku życia dziecka.
Pracownik ma prawo wrócić do pracy w trakcie urlopu rodzicielskiego. Formalnie nie ma w przepisach zakazu wcześniejszego zakończenia urlopu poprzez złożenie odpowiedniego wniosku i powrót do pracy. Taki wniosek nie jest równoznaczny z rezygnacją z pozostałej części urlopu – reszta puli nadal istnieje i może być wykorzystana później, o ile nastąpi do 6. roku życia dziecka.
Kluczową kwestią jest termin wykorzystania urlopu rodzicielskiego — zgodnie z kodeksem pracy urlop ten można wykorzystać:
- w czasie lub po urlopie macierzyńskim,
- do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
To oznacza, że jeśli pracownik nie wykorzysta przysługującego mu urlopu przed upływem tego terminu, niewykorzystana część po prostu przepada – bo przestaje istnieć prawnie możliwa do wykorzystania.
Pozdrawiam, Karolina Niedzielska
