Zaliczenie umów cywilnoprawnych do stażu pracy – planowane zmiany, analiza

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od dawna szumnie zapowiada zmianę w ustalaniu stażu pracy i zaliczaniu do niego okresów miedzy innymi umów cywilnoprawnych. W niniejszym wpisie blogowym przeanalizuje nadchodzące zmiany, których wejście w życie zostało zaplanowane na 1 stycznia 2026 r., a Ciebie już teraz zapraszam na jedno z czterech zaplanowanych szkoleń w tym temacie.

Znajdziesz tutaj odpowiedzi na szereg pytań i wątpliwości, które nasuwają się przy omawianej zmianie.

Planowane zmiany w ustalaniu stażu pracy – wyrównanie szans i uprawnień osób zatrudnionych

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu: „Aktualnie okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, jak również wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z tymi osobami albo pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej czy pozostawania członkiem spółdzielni kółek rolniczych nie są wliczane do okresu zatrudnienia w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy. W efekcie utrudnia to dostęp do niektórych uprawnień pracowniczych oraz stanowisk, na których jest wymagane posiadanie określonego stażu pracy. Taka sytuacja jest zatem niekorzystna dla pracowników, którzy przed nawiązaniem stosunku pracy prowadzili działalność gospodarczą we wskazanych formach lub wykonywali pracę na podstawie wymienionych umów cywilnoprawnych, byli osobami współpracującymi, członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych czy członkami spółdzielni kółek rolniczych. Projekt ustawy o zmianie Kodeksu pracy ma za zadanie wyrównanie szans wyżej wymienionych osób w dostępie do niektórych uprawnień pracowniczych, jak i stanowisk wymagających potwierdzonego doświadczenia zawodowego. Projekt ustawy tym samym zlikwiduje w dużej mierze nierówności w traktowaniu pracowników ze względu na rodzaj wcześniej podejmowanej przez nich aktywności zawodowej”.

Jakie umowy będą wliczane do stażu pracy?

Zgodnie z projektem do okresu zatrudnienia wliczane będą okresy między innymi:

1. wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
2. wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej,
3. pozostawania osobą współpracującą z osobą, o której mowa w pkt 1 i 2.

Jednak warunkiem wliczenia do stażu pracy umów cywilnoprawnych będzie podleganie ubezpieczeniu emerytalno rentowemu. Ustawodawca jednak nie przesądza o tym, czy ma być to ubezpieczenie obowiązkowe czy dobrowolne. Nie mniej jednak w przypadku nakładania się okresów umów cywilnoprawnych lub nakładania się tych okresów z okresem pozostawania w stosunku pracy, do okresu zatrudnienia wlicza się jeden z tych okresów.

Co z umową o dzieło?

Niestety, ale projekt nie jest aż tak szeroki jak wydawać, by się mogło, ponieważ nic się nie zmieni w przypadku umów o dzieło. W dalszym ciągu, nawet po wprowadzeniu zmian nie będą one wliczane do żadnego ze staży, czyli ani do stażu ogólnego ani do stażu urlopowego.

Co z pracującymi studentami do 26 roku życia?

W przypadku, gdy osoby uczące się wykonują pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej nie podlegają ubezpieczeniom społecznym. Tym samym okres ten nie będzie wliczany do stażu pracy, chyba że dobrowolne zgłoszą się do ubezpieczenia emerytalno – rentowego.

Udokumentowanie okresów ubezpieczenia

Zgodnie z projektowanymi przepisami okresy pracy na podstawie umów cywilnoprawnych  potwierdzać będzie zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

To na pracowniku / ubezpieczonym będzie ciążył ciężar udowodnienia okresu ubezpieczenia zgodnie z dyspozycją art. 6 kodeksu cywilnego, który stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Potwierdza to także Minister Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej, która wskazała:

„Na pracowniku spoczywać będzie ciężar udowodnienia okresu zatrudnienia niepodlegającego zgłoszeniu do ZUS – na zasadach ogólnych reguł dowodowych, jak ma to miejsce w odniesieniu do okresu zatrudnienia przebytego za granicą. Zaliczenia okresów na podstawie dokumentów przedłożonych przez pracownika będzie dokonywał pracodawca. Na podstawie art. 22(1) Kodeksu pracy pracodawca może żądać udokumentowania danych, w tym przebiegu dotychczasowego zatrudnienia, w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia. Obowiązujące przepisy nie określają katalogu dokumentów i nie ograniczają środków dowodowych potwierdzających staż pracy. Ocena przedstawionych przez pracownika dowodów należy do pracodawcy i on też przy ustalaniu prawa do świadczeń czy uprawnień pracowniczych ostatecznie stwierdza fakt spełnienia wymogów projektowanej regulacji.”

Jeśli w tej materii nic się nie zmieni, to należałoby wystąpić do ZUS z wnioskiem US – 7 o wydanie zaświadczenia z konta osoby ubezpieczonej.

Czy zaliczenie umów cywilnoprawnych będzie wpływało na okres wypowiedzenia?

Nierzadko zdarza się, że pracodawcy „testują” przyszłych pracowników zawierając najpierw umowę cywilnoprawną, a następnie dopiero umowę o pracę. Nie ukrywajmy, że taka praktyka jest wątpliwa pod kątem zakazu wynikającego z art. 22 §1 (2) kodeksu pracy, ale ja nie o tym 😉

W tym wypadku, w kontekście projektowanych zmian kodeksu pracy nasuwa się pytanie czy ten okres zawartej uprzednio umowy o cywilnoprawnej poprzedzającej umowę o pracę będzie wliczany do zakładowego stażu pracy? Bo oczywiście do ogólnego stażu pracy będzie.

Odpowiedź brzmi: TAK.

Z projektowanego art. 302 § 8 wynika, że  „do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy wlicza się pracownikowi okresy między innymi umów cywilnoprawnych, jeżeli w ramach (…)  wykonywania umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, wykonywania umowy agencyjnej, pozostawania osobą współpracującą (…) pracownik ten świadczył pracę na rzecz tego pracodawcy.

Zatem okres uprzednio zwartej umowy cywilnoprawnej będzie wpływać na zakładowy staż pracy uwzględniany przy ustalaniu okresu wypowiedzenia oraz do stażu ustalanego przy art. 53 kp.

Pozdrawiam, Karolina Niedzielska

I do zobaczenia na szkoleniu 🙂

---