Czy można zawrzeć ugodę co do treści protokołu powypadkowego?

Wydawać by się mogło, że protokół powypadkowy jako dokument prywatny jego treść może podlegać negocjacjom pomiędzy pracownikiem i pracodawcą. Takich przeszkód∂ prawnych w obowiązujących przepisach nie ma. Jednak czy, aby na pewno pracownik powinien się na to zgadzać? Jakiś czas temu trafiła do mnie taka sprawa, która analizowałam pod kątem prawnym. Zatem zapraszam Cię czytelniku do lektury tejże analizy prawnej i rozstrzygnięcia jakie wydałam w sprawie.

Stan faktyczny został zmieniony

Ubezpieczony uległ ciężkiemu wypadkowi przy pracy, w wyniku którego stracił dwa palce dłoni. Pracodawca powołał zespół powypadkowy w celu ustalenia okoliczności zdarzenia, jego oceny w kontekście definicji wypadku przy pracy oraz sporządzenia protokołu powypadkowego. Z treści sporządzonego przez zespół powypadkowy, a następnie zatwierdzonego przez pracodawcę protokołu wynika, że wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Stan prawny: 

Instytucję wypadku przy pracy oraz świadczeń jakie przysługują ubezpieczonemu, który uległ wypadkowi przy pracy reguluje ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, dalej ustawa wypadkowa. 

Procedurę sporządzania i treści protokołu powypadkowego reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1.07.2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, Dz. U. z 2009 r. nr 105, poz. 870. 

Pytania prawne: 
Czy ubezpieczony może zawrzeć ugodę z pracodawcą w zakresie ustalenia okoliczności przyczyn wypadku i stwierdzenia, że wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa???

Jak wygląda ta sprawa pod katem prawnym? Zaprasza do lektury analizy.

Zgodnie z § 11. 1 rozporządzenia wypadkowego zespół powypadkowy jest obowiązany zapoznać poszkodowanego z treścią protokołu powypadkowego przed jego zatwierdzeniem.

2. Poszkodowany ma prawo zgłoszenia uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, o czym zespół powypadkowy jest obowiązany pouczyć poszkodowanego. 

§ 13. 1. Protokół powypadkowy zatwierdza pracodawca nie później niż w terminie 5 dni od dnia jego sporządzenia. 2. Pracodawca zwraca niezatwierdzony protokół powypadkowy, w celu wyjaśnienia i uzupełnienia go przez zespół powypadkowy, jeżeli do treści protokołu powypadkowego zostały zgłoszone zastrzeżenia przez poszkodowanego lub członków rodziny zmarłego wskutek wypadku pracownika albo protokół powypadkowy nie odpowiada warunkom określonym w rozporządzeniu.

Mając powyższe przepisy na uwadze, na etapie postępowania powypadkowego ubezpieczony ma prawo do kwestionowania ustaleń co do okoliczności wypadku i jego przyczyn. 

Poszkodowany pracownik, a w razie wypadku śmiertelnego – uprawniony członek rodziny zmarłego pracownika, może wystąpić do sądu rejonowego – sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu na podstawie art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Z powództwem takim, w interesie poszkodowanego pracownika, może wystąpić również organizacja związkowa działająca u pracodawcy zatrudniającego poszkodowanego pracownika.

Roszczenie to ma charakter niematerialny i nie ulega przedawnieniu. 

Jest to jedyna ścieżka dochodzenia praw przez poszkodowanego pracownika, w przypadku gdy nie zgadza się on z treścią sporządzonego i zatwierdzonego protokołu powypadkowego, a pracodawca nie uwzględnił zastrzeżeń ubezpieczonego. 

Często zdarza się, że pracodawcy nadużywają swojego prawa podmiotowego, tj. zatwierdzenia protokołu powypadkowego, szczególnie w sytuacji gdy przyczyna wypadku była mieszana. Zapis w protokole w zakresie wyłączności spowodowania wypadku wymaga nie tylko ustalenia, że wyłączną, czyli jedyną przyczyną wypadku było zawinione zachowanie poszkodowanego, ale również że okoliczności te zostały udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Zachowanie ubezpieczonego stanowi wyłączną przyczynę wypadku tylko w takiej sytuacji, gdy oprócz tego zachowania nie występują inne, które mogą stanowić przyczynę współsprawczą zdarzenia. Wystąpienie jakiegokolwiek czynnika, niezależnego od poszkodowanego, uniemożliwia przyjęcie wyłącznej przyczyny leżącej po stronie poszkodowanego (Wyrok SA w Lublinie z 13.10.2016 r., III AUa 371/16, LEX nr 2144855). Zwrot „wyłącznie” należy tym samym odnosić do sytuacji, w której nie wystąpiła żadna inna przyczyna wypadku, w szczególności pracodawca w żaden sposób nie przyczynił się do niego, a zachowanie poszkodowanego stanowiło wyłączną (jedyną) przyczynę zdarzenia (wyrok SN z 9.06.2016 r., III UK 158/15, LEX nr 2124045). 

Ponadto należy wskazać, że ubezpieczonemu, który uległ wypadkowi w pracy przysługują świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego w postaci:

1. zasiłku chorobowego w wymiarze podstawy 100 %, 
2. świadczenia rehabilitacyjnego w wymiarze podstawy 100 %, 
3. jednorazowego odszkodowania za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Procentowy uszczerbek w związku z utratą palców przestawia poniższa tabela wynikającą z Rozporządzenia Ministra Pracy I Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania.

135.	Utraty w obrębie kciuka:
	a) utrata opuszki	prawy 5 %
		lewy 3 %
	b) utrata paliczka paznokciowego	prawy 10 %
		lewy 8 %
	c) utrata paliczka paznokciowego z częścią paliczka podstawowego (do 2/3 długości	prawy 15 %
	paliczka)	lewy 10 %
	d) utrata paliczka paznokciowego i paliczka podstawowego poniżej 2/3 długości lub utrata	prawy 20 %
	obu paliczków bez kości śródręcza	lewy 15 %
	e) utrata obu paliczków z kością śródręcza	prawy 30 %
		lewy 25 %

4. renta wypadkowa, w przypadku utraty palców z dużym prawdopodobieństwem należy ocenić, że takie świadczenie przez ZUS może zostać przyznane. Renta wypadkowa może być pobiera w zbiegu ze świadczeniem emerytalnym. 

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej: Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną wypadków było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest związany treścią protokołu, a nie jakąkolwiek ugodą zawartą pomiędzy stronami. Tym samym ubezpieczony podpisując ugodę zamknie drogę do przyznania mu świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego na etapie postępowania przez ZUS, co wiązać się będzie z koniecznością składania odwołań od decyzji odmawiających świadczeń. 

Ponadto ubezpieczony, który podpisze ugodę do treści protokołu, a pobrał już świadczenia wypadkowe zostanie zobowiązany do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem ZUS jest związany treścią protokołu powypadkowego, co do jego nieuznania i ustaleń faktycznych.  

Pozdrawiam, Karolina Niedzielska