Okres wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego

W przypadku przyznania świadczeń związanych z chorobą, czyli wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego ustawodawca przewidział uprzednie posiadanie tzw. okresu wyczekiwania. Prawo do wynagrodzenia albo zasiłku chorobowego będzie dopiero prawem następczym. Okres wyczekiwania jest niezależny od rodzaju umowy o prace, stanowiska, rodzaju wykonywanej pracy (I. Jędrasik – Jankowska, Prawo socjalne. Ubezpieczenia pracownicze. Zasiłki chorobowe i macierzyńskie, Warszawa 2001, s. B/12). Zgodnie z art. 4 ustawy zasiłkowej ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:

1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu;

2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że zasadą jest konieczność legitymowania się okresem wyczekiwania, zaś wyjątkiem – zwolnienie z jego posiadania przewidziane przez przepisy (I. Jędrasik – Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2020, s. 288).

Należy zważyć, że liczy się tylko i wyłącznie nieprzerwany okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, niezależnie od efektywnego świadczenia pracy (Zob. uchwała SN z 29.10.2002 r., III UZP 8/02, OSNP 2003, nr 8, poz. 205). W tym miejscu należy rozgraniczyć także pojęcia okres ubezpieczenia chorobowego od trwania tytułu do tegoż ubezpieczenia (I. Jędrasik – Jankowska, Prawo socjalne. Ubezpieczenia pracownicze. Zasiłki chorobowe i macierzyńskie, Warszawa 2001, s. B/11). W doktrynie wskazano, że niezdolności do pracy przypadającej w okresie wyczekiwania nie wlicza się do samego okresu wyczekiwania, ponieważ za ten okres nie jest opłacana składka (Ibidem).

Przykład:

Pracownik podjął zatrudnienie po dłuższej przerwie pomiędzy tytułami do ubezpieczenia społecznego. Jest w okresie wyczekiwania. Złożył wniosek o urlop wypoczynkowy, albowiem jest już pracownikiem, który nabył prawo do tego zwolnienia. Pracodawca udzielił w pierwszym miesiącu pracy 3 dni urlopu wypoczynkowego, następnie pracownik złożył wniosek o zwolnienie na wypadek działania siły wyższej w wymiarze 1 dnia. Tym samym w okresie oczekiwania wystąpiły 4 dni, w trakcie których praca nie była efektywnie świadczona, zaś za ten okres zostały opłacone składki na ubezpieczenie chorobowe. Pracownik podlega nieprzerwanie ubezpieczeniu chorobowemu, który to okres zostanie wliczony do okresu wyczekiwania.

Wyjątki dotyczące braku konieczności legitymowania się nieprzerwanym okresem podlegania ubezpieczeniu chorobowemu zostały opisane w ustępie 2 omawianego przepisu. Zgodnie z nim do okresów ubezpieczenia chorobowego wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym do poprzednich okresów wlicza się także okres poprzedniego ubezpieczenia społecznego rolników (Uchwała SN z 29.10.2002 r., III UZP 8/02, OSNP 2003, nr 8, poz. 205).

Przykład:

Pracownik, który od ponad 2 lat świadczy pracę złożył wniosek o urlop wychowawczy w wymiarze 6 miesięcy. W trakcie trwania tego urlopu zachorował i złożył wniosek, w którym zrezygnował z urlopu wychowawczego. W dniu następującym po urlopie wychowawczym wpłynęło zwolnienie lekarskie. Pracownik zachowa prawo do wynagrodzenia chorobowego z uwagi na ustawowy wyjątek.

Ponadto w w art. 4 ust. 3 przewidziano wyjątki, że od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku chorobowego przysługuje:

1) absolwentom szkół lub uczelni lub osobom, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów, lub zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej;

2) jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;

3) ubezpieczonym obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego;

4) posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji;

5) funkcjonariuszom Służby Celnej, którzy przyjęli propozycję pracy na podstawie art. 165 ust. 7 i art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948, z późn. zm.) i stali się pracownikami w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej.

Okres wyczekiwania do nabycia prawa do wynagrodzenia / zasiłku chorobowego należy rozróżnić od innych przepisów, w tym także prawa pracy, które warunkują okresem karencji nabycie jakiegoś prawa, np. prawa do urlopu wypoczynkowego. Z uwagi na to, że w przypadku okresu wyczekiwania nie mamy konstrukcji ochrony praw nabytych. „Tak więc prawa do zasiłku chorobowego, związanego z przebyciem okresu wyczekiwania, nie nabywa się raz na zawsze, choć bywa i tak, że gdy dany ubezpieczony nabędzie je raz, nigdy go nie utraci.” (A. Rzetecka – Gil, Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2009, s. 24). Doktrynalnym i bardzo jaskrawym przykładem takiej sytuacji jest posiadanie statusu osoby bezrobotnej (I. Jędrasik – Jankowska, Prawo socjalne. Ubezpieczenia pracownicze. Zasiłki chorobowe i macierzyńskie, Warszawa 2001, s. B/11). Wynika to z faktu, że status bezrobotnego nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, w tym oczywiście do ubezpieczenia chorobowego. Jednocześnie ustawodawca nie wprowadza okresu bycia osobą bezrobotną jako okresu stanowiącego wyjątek od ogólnej zasady nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Ponadto jasno wskazuje na to art. 79 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tym przepisem okresów pobierania zasiłku i stypendium nie wlicza się jednak do okresów wymaganych do nabycia prawa oraz ustalania wysokości i okresu pobierania zasiłku.

Należy także wskazać, że w przypadku zasiłku chorobowego oprócz enumeratywnie wskazanych wyłączeń ustawowych braku konieczności legitymowania się przez ubezpieczonego okresem wyczekiwania istnieje także drugi wyjątek z art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej. Zgodnie z tym przepisem zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje niezależnie od okresu podlegania ubezpieczeniu. Natomiast ustęp drugi, co do zasady określa, że zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje od pierwszego dnia niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

Okres wyczekiwania dotyczy tylko i wyłącznie prawa do wynagrodzenia / zasiłku chorobowego. W przypadku zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego lub zasiłku macierzyńskiego ubezpieczony nie musi legitymować się okresem wyczekiwania.

Pozdrawiam, Karolina Niedzielska