Emeryci i renciści – byli pracownicy posiadający prawo do korzystania z ZFŚS

Bardzo często pracodawcy, którzy prowadzą Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, dalej ZFŚS, zastanawiają się czy z grona osób uprawnionych do świadczeń można wyeliminować emerytów i rencistów. Pomysły te nierzadko wynikają z twierdzenia, że na te osoby nie robi się odpisów, co skutkuje tym, że z tej samej puli środków zgromadzonych w ramach ZFŚS korzysta więcej osób. Oczywiście odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Dlaczego? To opisałam w poniższym wpisie blogowym. Przeanalizowałam także inne, częste błędy, które napotykam w regulaminach ZFŚS.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs (ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 288 z późn. zm.), grupą uprawnioną do korzystania z funduszu są  emeryci i renciści – byli pracownicy. Oczywiście ustawodawca nie definiuje ani pojęcia emeryta, rencisty, ani pojęcia byłego pracownika. 

Nierzadko zdarza się, że w regulaminach ZFŚS wprowadza się ustalenie, że beci opieką socjalną są emeryci i renciści, którzy przed uzyskaniem świadczenia rozwiązali stosunek pracy z pracodawcą w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Postanowienia takie są niezgodne z ustawa i celem regulacji. Nad pojęciem emeryta – byłego pracownika pochylił się Sąd Najwyższy w wyroku z 1991 r. Wyrok ten zapadł jeszcze pod reżimem uprzednio obowiązującej ustawy. Nie mnie  jednak art. 3 ust. 2 pkt 6 Ustawa z dnia 24 października 1986 r. o zakładowych funduszach socjalnym i mieszkaniowym w jednostkach gospodarki uspołecznionej (t.j. Dz. U. z 1990 r. Nr 58, poz. 343 z późn. zm.), także wskazywał, że uprawnionymi do korzystania z funduszu są emeryci i renciści – byli pracownicy zakładu, w tym także ze zlikwidowanych zakładów, którzy zostali objęci opieką przez zakład pracy.

We wskazanym powyżej wyroku SN ( Uchwała SN z 15.11.1991 r., I PZP 56/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 63) jasno wskazał, że zwrot „emeryt – były pracownik zakładu” należy łączyć tylko z tym zakładem pracy, z którym stosunek pracy ustał bezpośrednio przed powstaniem stanu kwalifikowanego jako posiadanie lub powrót przez daną osobę do statusu emeryta. Zatem emerytem-byłym pracownikiem zakładu jest osoba pobierająca emeryturę w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, będąca uprzednio pracownikiem danego zakładu pracy – w odniesieniu do ostatniego miejsca pracy.

Mając na uwadze stanowisko SN należy zauważyć, że bez znaczenia pozostaje podstawa rozwiązania stosunku pracy oraz brak wypłaty odprawy emerytalnej. Nierzadko zdarza się, że pracownicy po odejściu z zakładu pracy nie przechodzą od razu na emeryturę, tylko posiadają przerwę w zatrudnieniu, świadczą pracę na podstawie innych stosunków cywilnoprawnych, czyli innych niż stosunek pracy, są osobami bezrobotnymi albo wyjeżdżają za granicą. Dlatego też nie można warunkować objęcia opieką socjalną emeryta od intencjonalnego rozwiązania stosunku pracy, czyli w związku z przejście na emeryturę a także od związku czasowego pomiędzy zakończeniem stosunku pracy, a uzyskaniem świadczenia emerytalno – rentowego. Te okoliczności dla możliwości korzystania przez emerytów i rencistów z ZFŚS w ostatnim zakładzie pozostaję bez znaczenia.

Przykład:

Pracownik został zwolniony w trybie dyscyplinarnym z pracy, czyli na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 kp w wieku przedemerytalnym. Pracownik pozwał pracodawcę do sądu i zostało mu przyznane odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiazanie umowy o pracę. Po tym zwolnieniu nie mógł znaleźć pracy i brakowało mu 2 lat do ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i po ukończeniu 65 lat złożył wniosek i niezbędne dokumenty do uzyskania świadczenia emerytalnego. Po otrzymaniu decyzji emerytalnej zgłosił się zakładu pracy z wnioskiem o przyjęcie go w poczet emerytów celem korzystania z ZFŚS oraz złożył wniosek o wypłatę świadczenia. Pracodawca odmówił powołując się na odpowiednie postanowienia regulaminu, w którym zawarto klauzulę, że opieką socjalną zostaną objęci emeryci, którzy rozwiązali stosunek pracy w celu przejścia na emeryturę i otrzymali z tego tytułu także odprawę emerytalną. Stanowisko parcdaoqcy jest nieprawidłowe, a regulamin jest niezgodny z prawem. Emeryt – były pracownik jak najbardziej ma prawo, w takim stanie rzeczy, korzystać z ZFŚS.

Swoistą nadinterpretacją jest wskazanie, że jeśli pracownik odszedł z zakładu pracy, w którym nie funkcjonował ZFŚS i uzyskał uprawnienia emerytalne, a wcześniejszy zakład pracy prowadził ZFŚS to ten przedostatni zakład pracy będzie zobowiązany do przyjęcia tego pracownika w poczet emerytów objętych opieką socjalną. Jeżeli pracownik przestaje pracować i nabywa prawo do emerytury, to staje się emerytem – byłym pracownikiem tego zakładu pracy, u którego był bezpośrednio (ostatnio) zatrudniony przed nabyciem prawa do emerytury. Zatem jeśli ostatni zakład pracy nie prowadzi ZFŚS emeryt nie zostanie objęty nigdzie opieką socjalną i nie budzi mógł korzystać z ZFŚS jako emeryt w poprzednim miejscu pracy, bo nie będzie to dla niego ostatni zakład pracy (Ł. Chruściel, ZFŚS. Przepisy i praktyka z uwzględnieniem zasad RODO, Warszawa 2018, s. 19). Ustawodawca w żadnej mierze nie wprowadza bezwzględnego obowiązku opieki socjalnej nad każdym emerytem niezależnie od okoliczności. 

Tak samo będzie wyglądać sytuacja, gdy emeryt objęty opieką socjalna w swoim byłym zakładzie pracy, który był dla niego ostatnim miejscem zatrudnienia przed emeryturą, rozpocznie pracę u innego pracodawcy. W takim wypadku traci status emeryta w tym poprzednim miejscu pracy. Natomiast jeśli u nowego pracodawcy działa ZFŚS to korzystać będzie z funduszu jako pracownik, albowiem uprawnienia do korzystania z funduszu rozstrzygane są przez pryzmat nafjsilnejszgeo statusu i tytułu do korzystania z funduszu. Bez wątpienia status pracownika jest silniejszy od statusu emeryta – byłego pracownika.

Natomiast istniej pewien wyjątek w zakresie kumulatywnej możliwości objęcia opieką socjalną emeryta przez dwa lub więcej zakładów pracy. Jednak dotyczy to sytuacji, gdy wystąpiło zatrudnienie równoległe i w tej samej chwili ono ustało. 

Przykład: 

Pracownik gospodarczy szkoły, pracuje w drugiej szkole na stanowisku woźnego. W obu placówkach oświatowych funkcjonuje Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych. W tymsamym dniu pracownik rozwiązał oba stosunki pracy i przeszedł na emeryturę. W związku z czym w obu zakładach pracy – szkołach – będzie objęty opieką socjalną jako emeryt. Natomiast jeśli pracownik rozwiązywałby stosunki pracy po kolei, to prawo do korzystania z ZFŚS miałby jedynie w ostatnim zakładzie pracy, z. Którym zakończył prace przed emeryturą.

Ustawodawca w sposób wyraźny nie objął ochroną i koniecznością objęcia opieką socjalną osoby, które przebywają na świadczeniu przedemerytalnym, pomimo tego, że świadczenie to jest zbliżone swoją funkcją do emerytury. Jak wskazano w Ministerstwo Pracy w odpowiedzi z 29 listopada 2010 r. na interpelację nr 20599 do Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie świadczeń socjalnych na rzecz osób, które po rozwiązaniu umowy o pracę przechodzą na emerytur :” Zgodnie z zasadą określoną w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335, ze zm.), do osób uprawnionych do korzystania z pomocy socjalnej u pracodawcy tworzącego fundusz należą pracownicy i ich rodziny, byli pracownicy – emeryci i renciści i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał prawo do korzystania z funduszu w regulaminie. Oznacza to, że byli pracownicy, a obecnie emeryci i renciści, mają ustawowo zagwarantowane prawo do ubiegania się o świadczenia socjalne według zasad o wyłącznie socjalnym charakterze, określonych w regulaminie funduszu. Wyjaśnić przy tym należy, że byli pracownicy pobierający świadczenie przedemerytalne nabywają status emeryta w dacie przyznania im świadczenia emerytalnego przez ZUS. Nie wyłącza to jednak możliwości objęcia tych osób opieką socjalną przez byłego pracodawcę na czas przebywania na świadczeniu przedemerytalnym – w drodze stosownego postanowienia w regulaminie funduszu (art. 2 pkt 5 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych).  https://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/6BC03ABA, dostęp: 18 marca 2025 r.

To samo rozstrzygnięcie dotyczy osoby, która uprzednio przeszła na wcześniejszą emeryturę i podjęła w nowym zakładzie pracy zatrudnienie przy zawieszeniu wypłaty emerytury, a następnie po rozwiązaniu stosunku pracy ponownie pobiera emeryturę, (…)„emerytem – byłym pracownikiem” tego ostatniego zakładu pracy (Uchwała SN z 15.11.1991 r., I PZP 56/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 63).

Pozdrawiam, Karolina Niedzielska